Antennes in Dordt

Mobiele operators zenden op frequenties die via veilingen door de overheid zijn toegewezen. Elke band heeft eigen eigenschappen:

Lagere frequenties reiken verder maar bieden minder capaciteit; hogere frequenties bieden meer bandbreedte maar een kleiner bereik.

Frequentiebanden worden internationaal genummerd door het 3GPP (3rd Generation Partnership Project):

• B-prefix — voor LTE, UMTS en GSM (bijv. B3 = 1800 MHz, B20 = 800 MHz)
• n-prefix — voor 5G New Radio (bijv. n78 = 3500 MHz, n28 = 700 MHz)

Dezelfde fysieke frequentie kan als B3 (4G) of n3 (5G) worden aangeduid, afhankelijk van de gebruikte technologie.

Het zendvermogen wordt uitgedrukt in dBW (decibel-Watt) of dBm (decibel-milliwatt). Dit is een logaritmische schaal:

Elke +10 dB betekent een vertienvoudiging van het vermogen, elke +3 dB een verdubbeling. De waarde in het Antenneregister betreft het toegestane maximale zendvermogen, niet het daadwerkelijke verbruik.

Uitleg over dBW in het Antenneregister

In het Nederlandse Antenneregister (beheer door het Agentschap Telecom) wordt het vermogen van zendinstallaties voor mobiele netwerken zoals 3G, 4G en 5G inderdaad vaak uitgedrukt in dBW (decibel-Watt). Dit verwijst doorgaans naar het Effectief Isotroop Uitgestraald Vermogen (EIRP), wat het equivalente vermogen is dat een isotrope antenne (die in alle richtingen even sterk straalt) zou uitzenden om dezelfde signaalsterkte te bereiken in de richting van maximale straling.

Het is dus niet alleen het pure zendervermogen, maar inclusief:

• Het vermogen dat de zender levert aan de antenne (transmitter power output, TPO).
• Minus eventuele verliezen in kabels en connectoren.
• Plus de antenneversterking (gain) in dBi (decibel ten opzichte van een isotrope straler).

Het EIRP geeft dus het totale uitgestraalde vermogen weer, rekening houdend met hoe de antenne het signaal bundelt. Dit is relevant voor regelgeving, omdat het bepaalt hoe ver het signaal reikt en mogelijke interferentie of blootstelling aan straling.

Voorbeeld: 30.7 dBW omrekenen naar Watt

dBW is een logaritmische eenheid: P (in Watt) = 10^(dBW / 10)

Voor 30.7 dBW:

Dit is dus het EIRP. In de praktijk betekent dit dat de basisstation-antenne effectief 1175 Watt uitstraalt in de hoofdbundel, maar het werkelijke zendervermogen is lager (bijv. 20-50 Watt per sector), omdat de antenne een gain heeft van typisch 15-20 dBi voor mobiele netwerken. Dit bundelt het signaal in een sector (bijv. 120 graden), waardoor het EIRP hoger uitkomt.

Spectrum refarming is het proces waarbij frequentiebanden die oorspronkelijk voor een oudere technologie waren toegewezen, worden herbestemd voor een nieuwere technologie. Dit stelt operators in staat hun beperkte spectrum efficiënter te gebruiken zonder nieuwe frequenties te hoeven veilen.

Voorbeelden in Nederland

• 900 MHz — Oorspronkelijk 100% GSM (2G), nu grotendeels herbestemd voor LTE (4G). Een klein deel blijft beschikbaar voor 2G-spraak en IoT (machine-to-machine).
• 2100 MHz — Oorspronkelijk UMTS (3G), inmiddels grotendeels herbestemd voor LTE (4G). KPN, Odido en Vodafone hebben hun 3G-netwerken op deze band uitgefaseerd of sterk teruggeschaald.
• 1800 MHz — Oorspronkelijk GSM (2G), nu het werkpaard van 4G-LTE en via DSS ook beschikbaar voor 5G NR.

Waarom refarming?

• Frequentiespectrum is schaars en duur — veilingen kosten miljarden euro’s.
• Oudere technologieën hebben steeds minder gebruikers maar bezetten waardevolle frequenties.
• Door herbestemming kan dezelfde infrastructuur meer data verwerken met modernere modulatie.
• Het vermijdt de noodzaak om nieuwe frequentiebanden te veilen of extra antennes te plaatsen.

Op de 800 MHz band (B20) delen Vodafone en Odido het radiotoegangnetwerk via een zogenaamd MOCN-arrangement:

• Eenzelfde fysieke antenne bedient abonnees van beide providers.
• De antenne staat geregistreerd op naam van de vergunninghouder (Vodafone of Odido), maar de andere operator is eveneens actief.
• Voor de gebruiker is dit onzichtbaar: je telefoon kiest automatisch het juiste kernnetwerk.
• KPN heeft een eigen 800 MHz-allocatie en neemt niet deel aan deze MOCN-samenwerking.

Dynamic Spectrum Sharing stelt operators in staat 4G en 5G gelijktijdig op dezelfde frequentieband uit te zenden. In Nederland wordt DSS vooral op de 1800 MHz band (B3/n3) toegepast, maar het kan ook op andere banden zoals 700 MHz (B28/n28) worden ingezet:

• De 4G (LTE) en 5G (NR) signalen worden gelijktijdig uitgezonden op dezelfde frequentie.
• Het basisstation verdeelt de capaciteit dynamisch: bij veel 4G-verkeer krijgt LTE meer ruimte, bij 5G-verkeer verschuift het.
• Dit maakt een snelle 5G-uitrol mogelijk zonder bestaande 4G-gebruikers te verstoren.
• Het nadeel is dat de pieksnelheid lager is dan op een dedicated 5G-band zoals n78 (3500 MHz).

Hoogte van antennes

De hoogte boven maaiveld verschilt sterk per type installatie:

Hoge macrocellen bieden basisdekking over grote oppervlakken — hoogte zorgt voor vrij zicht over gebouwen en bomen. Small cells vullen gaten in de dekking op en bieden extra capaciteit in drukke stedelijke gebieden. Met de uitrol van 5G neemt het aantal small cells toe voor dichtere netwerken.

Bij site-sharing plaatsen meerdere operators hun antennes op één mast, typisch tot 40 meter hoogte, met antennepanelen van verschillende providers onder elkaar.

Straalrichting (azimut)

De straalrichting is de horizontale richting waarin de antenne uitzendt, in graden: 0° = noord, 90° = oost, 180° = zuid, 270° = west. Een typisch macrocel-basisstation gebruikt drie sectorantennes op 0°, 120° en 240° voor 360° dekking. De richting wordt afgestemd op de dekkingsbehoefte — bijvoorbeeld langs snelwegen of richting woonwijken.

Straalhoek (beamwidth)

De straalhoek bepaalt hoe breed het signaal wordt uitgestraald. Dit varieert per antenne, frequentie en locatie:

• Horizontaal — typisch 60°, 90° of 120° voor sectorantennes. Bij een drie-sector setup is ∼65° gebruikelijk (signaalsterkte halveert op ±33° van het centrum). Smallere hoeken (30–60°) geven meer bereik; bredere (90–120°) meer dekking.
• Verticaal — meestal smaller dan 15° (typisch ±7,5°). Het signaal wordt bewust naar beneden gericht (downtilt) om verspilling omhoog te voorkomen. Bij 5G (massive MIMO) kan de verticale hoek elektrisch worden aangepast.

Vergunningen en regelgeving

• Antennes hoger dan 5 meter (inclusief drager) vereisen een omgevingsvergunning van de gemeente, met name op vrijstaande masten, monumenten of in beschermde stads-/dorpsgezichten.
• Small cells hoger dan 0,5 meter op straatmeubilair vereisen eveneens een vergunning.
• Het Antenneconvenant (2021–2025) regelt afspraken tussen overheid, operators en gemeenten over uiterlijk, inspraak, blootstellingslimieten (ICNIRP-normen) en plaatsingsplannen.
• Site-sharing is verplicht waar mogelijk om masten te delen en het landschap te beschermen.

Op deze site wordt de provider per antenne bepaald via twee onafhankelijke bronnen die elkaar aanvullen:

1. Frequentietoewijzing (primair)

Het Antenneregister bevat de toegewezen frequenties per antenne. Op basis van de Nederlandse frequentieveilingen (2012, 2020 en 2024) wordt de operator afgeleid: elke frequentieband is exclusief aan één operator toegewezen. Dit levert de provider-badges op in de tabel en het detailpaneel.

Nauwkeurigheid: circa 90–95%. De resterende onzekerheid komt door:

• MOCN op 800 MHz — VodafoneZiggo en Odido delen het radiotoegangnetwerk; een signaal kan van beide operators afkomstig zijn.
• Refarming — dezelfde frequentieband wordt door meerdere technologiegeneraties gedeeld. Sinds 2025 is refarming grotendeels afgerond.

Voor de 3500 MHz band (n78) is de toewijzing sinds de veiling van juli 2024 100% zeker: KPN, Odido en VodafoneZiggo hebben elk exact 100 MHz, zonder netwerkdeling.

2. OpenCelliD (verificatie)

Als tweede bron wordt OpenCelliD gebruikt: een open, crowd-sourced database van celtorens wereldwijd. Gebruikers van apps zoals OpenSignal en Mozilla Location Services dragen meetdata bij met daarin de MCC/MNC code — de unieke provider-identifier die een telefoon ontvangt van het netwerk.

Per antennelocatie worden alle OpenCelliD-cellen binnen 300 meter opgezocht. Het resultaat verschijnt als verificatiebalk in het detailpaneel: per provider het percentage cellen en het totaal aantal matches.

MCC/MNC codes (Nederland)

Elke mobiele provider heeft een unieke MCC/MNC code (Mobile Country Code / Mobile Network Code). Nederland heeft MCC 204:

Verificatie-iconen in de tabel

In de Provider-kolom van de hoofdtabel en in het detailpaneel verschijnen iconen die aangeven hoe de provider is bepaald:

Niet-mobiele antennes (omroep, vaste verbindingen, zendamateurs) krijgen geen OpenCelliD-icoon omdat deze database uitsluitend mobiele celtorens bevat.

Registratie in het Antenneregister is verplicht voor vaste zendinstallaties als aan één of meer van de volgende voorwaarden wordt voldaan:

• een zendvermogen van meer dan 10 dBW (10 watt) ERP (Effective Radiated Power),
• gebruik van frequenties waarvoor een individuele vergunning vereist is (niet de vergunningvrije banden zoals 433 MHz, 868 MHz of 2,4 GHz),
• deelname aan mobiele netwerken (GSM, UMTS, LTE, 5G) als operator of infrastructuurbeheerder.

Zie je een antenne die niet in het Antenneregister staat? Meld dit bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI):

Antennebureau — RDI meldpunten

De provider-verificatie op deze pagina gebruikt OpenCelliD, een open database die afhankelijk is van metingen door vrijwilligers. Hoe meer metingen, hoe nauwkeuriger de data. Je kunt eenvoudig bijdragen met de gratis Android-app Tower Collector.

Tower Collector

Tower Collector is een lichtgewichte Android-app die op de achtergrond de celtorens registreert waarmee je telefoon verbinding maakt. De app:

• Meet de Cell ID, MCC/MNC (provider), LAC/TAC (locatiegebied) en signaalsterkte van elke celtoren die je telefoon ziet.
• Slaat de GPS-locatie op samen met de celtoren-gegevens.
• Uploadt de data automatisch of handmatig naar OpenCelliD en/of Mozilla Location Services.
• Gebruikt minimaal batterij — de app werkt passief en hoeft niet actief bediend te worden.

Zo doe je mee

Help mee om de dekking op het eiland van Dordrecht naar 100% te krijgen! Elke extra meting telt.