Antennes in Dordt

Mobiele operators zenden op frequenties die via veilingen door de overheid zijn toegewezen. Elke band heeft eigen eigenschappen:

Lagere frequenties reiken verder maar bieden minder capaciteit; hogere frequenties bieden meer bandbreedte maar een kleiner bereik.

Bron: Antennebureau (aangewezen 5G-banden 700 MHz, 3,5 GHz en 26 GHz; veilingen 2020 en zomer 2024) en de bandnummering van 3GPP. De exacte banddelen per operator staan in de vergunningen; de grenzen hierboven zijn de banden als geheel.

Frequentiebanden worden internationaal genummerd door het 3GPP (3rd Generation Partnership Project):

• B-prefix: voor LTE, UMTS en GSM (bijv. B3 = 1800 MHz, B20 = 800 MHz)
• n-prefix: voor 5G New Radio (bijv. n78 = 3500 MHz, n28 = 700 MHz)

Dezelfde fysieke frequentie kan als B3 (4G) of n3 (5G) worden aangeduid, afhankelijk van de gebruikte technologie.

Bron: bandnummering volgens 3GPP (specificaties TS 36.101 voor LTE en TS 38.101 voor 5G NR).

Het zendvermogen wordt uitgedrukt in dBW (decibel-Watt) of dBm (decibel-milliwatt). Dit is een logaritmische schaal:

Elke +10 dB betekent een vertienvoudiging van het vermogen, elke +3 dB een verdubbeling. De waarde in het Antenneregister betreft het toegestane maximale zendvermogen, niet het daadwerkelijke verbruik.

Uitleg over dBW in het Antenneregister

In het Nederlandse Antenneregister (beheerd door de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, RDI, tot 2023 Agentschap Telecom) wordt het vermogen van zendinstallaties voor mobiele netwerken zoals 3G, 4G en 5G uitgedrukt in dBW (decibel-Watt). Dit verwijst doorgaans naar het Effectief Isotroop Uitgestraald Vermogen (EIRP), wat het equivalente vermogen is dat een isotrope antenne (die in alle richtingen even sterk straalt) zou uitzenden om dezelfde signaalsterkte te bereiken in de richting van maximale straling.

Het is dus niet alleen het pure zendervermogen, maar inclusief:

• Het vermogen dat de zender levert aan de antenne (transmitter power output, TPO).
• Minus eventuele verliezen in kabels en connectoren.
• Plus de antenneversterking (gain) in dBi (decibel ten opzichte van een isotrope straler).

Het EIRP geeft dus het totale uitgestraalde vermogen weer, rekening houdend met hoe de antenne het signaal bundelt. Dit is relevant voor regelgeving, omdat het bepaalt hoe ver het signaal reikt en mogelijke interferentie of blootstelling aan straling.

Voorbeeld: 30.7 dBW omrekenen naar Watt

dBW is een logaritmische eenheid: P (in Watt) = 10^(dBW / 10)

Voor 30.7 dBW:

Dit is dus het EIRP. In de praktijk betekent dit dat de basisstation-antenne effectief 1175 Watt uitstraalt in de hoofdbundel, maar het werkelijke zendervermogen is lager (bijvoorbeeld 20–50 Watt per sector), omdat de antenne een gain heeft van typisch 15–20 dBi voor mobiele netwerken. Dit bundelt het signaal in een sector (bijvoorbeeld 120 graden), waardoor het EIRP hoger uitkomt.

Bron: het Antennebureau over het Antenneregister (drempel van 10 dBW ERP en de gegevens per installatie). De omrekening dBW → Watt is rekenwerk, geen bronclaim: P = 10^(dBW/10).

Spectrum refarming is het proces waarbij frequentiebanden die oorspronkelijk voor een oudere technologie waren toegewezen, worden herbestemd voor een nieuwere technologie. Dit stelt operators in staat hun beperkte spectrum efficiënter te gebruiken zonder nieuwe frequenties te hoeven veilen.

Voorbeelden in Nederland

• 900 MHz: Oorspronkelijk 100% GSM (2G), nu grotendeels herbestemd voor LTE (4G). Een klein deel blijft beschikbaar voor 2G-spraak en IoT (machine-to-machine).
• 2100 MHz: Oorspronkelijk UMTS (3G), inmiddels grotendeels herbestemd voor LTE (4G). KPN, Odido en VodafoneZiggo hebben hun 3G-netwerken op deze band uitgefaseerd of sterk teruggeschaald.
• 1800 MHz: Oorspronkelijk GSM (2G), nu het werkpaard van 4G-LTE en via DSS ook beschikbaar voor 5G NR.

Waarom refarming?

• Frequentiespectrum is schaars en duur: veilingen kosten miljarden euro’s.
• Oudere technologieën hebben steeds minder gebruikers maar bezetten waardevolle frequenties.
• Door herbestemming kan dezelfde infrastructuur meer data verwerken met modernere modulatie.
• Het vermijdt de noodzaak om nieuwe frequentiebanden te veilen of extra antennes te plaatsen.

Refarming is een algemeen beschreven techniek; wélke operator wanneer welke band herbestemt staat niet in het Antenneregister en is hier gebaseerd op de publieke communicatie van de operators zelf. Het register toont alleen het resultaat: welke technieken op een locatie actief zijn.

MOCN is netwerkdeling: twee operators gebruiken dezelfde radio-installatie met elk hun eigen kernnetwerk. In Nederland wordt dit op de 800 MHz-band (B20) toegepast door VodafoneZiggo en Odido:

• Eenzelfde fysieke antenne bedient abonnees van beide providers.
• De antenne staat geregistreerd op naam van de vergunninghouder (VodafoneZiggo of Odido), maar de andere operator is eveneens actief.
• Voor de gebruiker is dit onzichtbaar: je telefoon kiest automatisch het juiste kernnetwerk.
• KPN heeft een eigen 800 MHz-allocatie en neemt niet deel aan deze MOCN-samenwerking.

Netwerkdeling staat niet in het Antenneregister. Dat het hier speelt, is af te leiden uit onze eigen vergelijking met OpenCelliD: op deze band ziet de meetdata regelmatig een andere provider dan de frequentietoewijzing voorspelt, precies wat je bij een gedeeld netwerk verwacht. Neem het dus als verklaring, niet als registerfeit.

Dynamic Spectrum Sharing stelt operators in staat 4G en 5G gelijktijdig op dezelfde frequentieband uit te zenden. In Nederland wordt DSS vooral op de 1800 MHz band (B3/n3) toegepast, maar het kan ook op andere banden zoals 700 MHz (B28/n28) worden ingezet:

• De 4G (LTE) en 5G (NR) signalen worden gelijktijdig uitgezonden op dezelfde frequentie.
• Het basisstation verdeelt de capaciteit dynamisch: bij veel 4G-verkeer krijgt LTE meer ruimte, bij 5G-verkeer verschuift het.
• Dit maakt een snelle 5G-uitrol mogelijk zonder bestaande 4G-gebruikers te verstoren.
• Het nadeel is dat de pieksnelheid lager is dan op een dedicated 5G-band zoals n78 (3500 MHz).

DSS is een 3GPP-techniek; of hij op een specifieke mast actief is, blijkt niet uit het register. Het label hierboven is een afleiding uit de combinatie van band en geregistreerde technieken.

Hoogte van antennes

De hoogte boven maaiveld verschilt sterk per type installatie:

Hoge macrocellen bieden basisdekking over grote oppervlakken, hoogte zorgt voor vrij zicht over gebouwen en bomen. Small cells vullen gaten in de dekking op en bieden extra capaciteit in drukke stedelijke gebieden. Met de uitrol van 5G neemt het aantal small cells toe voor dichtere netwerken.

Bij site-sharing plaatsen meerdere operators hun antennes op één mast, met antennepanelen van verschillende providers onder elkaar.

De hoogtes en straalhoeken hierboven zijn typische ordegroottes uit de vakliteratuur, geen registergegevens. De werkelijke hoogte, straalrichting en het vermogen per installatie staan in het Antenneregister en komen in het detailpaneel hierboven te staan zodra je een antenne aanklikt.

Straalrichting (azimut)

De straalrichting is de horizontale richting waarin de antenne uitzendt, in graden: 0° = noord, 90° = oost, 180° = zuid, 270° = west. Een typisch macrocel-basisstation gebruikt drie sectorantennes op 0°, 120° en 240° voor 360° dekking. De richting wordt afgestemd op de dekkingsbehoefte, bijvoorbeeld langs snelwegen of richting woonwijken.

Straalhoek (beamwidth)

De straalhoek bepaalt hoe breed het signaal wordt uitgestraald. Dit varieert per antenne, frequentie en locatie:

• Horizontaal: typisch 60°, 90° of 120° voor sectorantennes. Bij een drie-sector setup is ∼65° gebruikelijk (signaalsterkte halveert op ±33° van het centrum). Smallere hoeken (30–60°) geven meer bereik; bredere (90–120°) meer dekking.
• Verticaal: meestal smaller dan 15° (typisch ±7,5°). Het signaal wordt bewust naar beneden gericht (downtilt) om verspilling omhoog te voorkomen. Bij 5G (massive MIMO) kan de verticale hoek elektrisch worden aangepast.

Vergunningen en regelgeving

Een omgevingsvergunning van de gemeente is nodig bij:

• een vrijstaande zendmast;
• een antenne hoger dan 5 meter, inclusief de drager;
• een antenne op of aan een monument, of in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht;
• een antenne lager dan 5 meter die op het voorerf staat;
• een small cell hoger dan 0,5 meter op straatmeubilair.

Vergunningvrij zijn onder meer masten voor C2000 (politie, brandweer, ambulance), masten van radiozendamateurs tot 5 meter, kleine schotelantennes en antennes voor mobiele communicatie die op minimaal 3 meter hoogte in bestaande zendmasten, hoogspanningsmasten, wegportalen, lichtmasten, windmolens of vrijstaande schoorstenen worden gehangen.

• Het Antenneconvenant (het laatst gepubliceerde loopt over 2021–2025) bevat de afspraken tussen Rijk, gemeenten en operators over uiterlijk, inspraak van huurders, de blootstellingslimieten en het plaatsingsplan.
• Site-sharing is geen vrijblijvende afspraak: de Telecommunicatiewet verplicht aanbieders hun opstelpunten te delen. Die plicht vervalt alleen als het technisch niet kan; voor C2000-masten geldt hij niet.

Bron: Antennebureau, regels voor het plaatsen van antennes (Nationaal Antennebeleid, Omgevingswet en omgevingsplan). Twijfel je over jouw situatie? Doe de vergunningcheck op het Omgevingsloket; de gemeente beslist.

Op deze site wordt de provider per antenne bepaald via twee onafhankelijke bronnen die elkaar aanvullen:

1. Frequentietoewijzing (primair)

Het Antenneregister bevat de toegewezen frequenties per antenne. Op basis van de Nederlandse frequentieveilingen (2012, 2020 en 2024) wordt de operator afgeleid: elke frequentieband is exclusief aan één operator toegewezen. Dit levert de provider-badges op in de tabel en het detailpaneel.

Nauwkeurigheid: circa 90–95%. De resterende onzekerheid komt door:

• MOCN op 800 MHz: VodafoneZiggo en Odido delen het radiotoegangnetwerk; een signaal kan van beide operators afkomstig zijn.
• Refarming: dezelfde frequentieband wordt door meerdere technologiegeneraties gedeeld, waardoor de band alleen niet altijd de techniek verraadt.

Voor de 3500 MHz-band (n78) is de toewijzing het duidelijkst: die band is in de zomer van 2024 geveild onder KPN, Odido en VodafoneZiggo, en netwerkdeling is er voor zover bekend niet aan de orde.

2. OpenCelliD (verificatie)

Als tweede bron wordt OpenCelliD gebruikt: een open, crowd-sourced database van celtorens wereldwijd. Gebruikers dragen met meet-apps op hun telefoon gegevens bij, met daarin de MCC/MNC-code: de unieke provider-identifier die een telefoon ontvangt van het netwerk.

Per antennelocatie worden alle OpenCelliD-cellen binnen 300 meter opgezocht. Het resultaat verschijnt als verificatiebalk in het detailpaneel: per provider het percentage cellen en het totaal aantal matches.

MCC/MNC codes (Nederland)

Elke mobiele provider heeft een unieke MCC/MNC code (Mobile Country Code / Mobile Network Code). Nederland heeft MCC 204:

Verificatie-iconen in de tabel

In de Provider-kolom van de hoofdtabel en in het detailpaneel verschijnen iconen die aangeven hoe de provider is bepaald:

Niet-mobiele antennes (omroep, vaste verbindingen, zendamateurs) krijgen geen OpenCelliD-icoon omdat deze database uitsluitend mobiele celtorens bevat.

Let op: het Antenneregister noemt de provider niet. De providernaam op deze pagina is een afleiding van deze site zelf: uit de geregistreerde frequenties (veilingresultaten) en waar mogelijk bevestigd met OpenCelliD-meetdata. Het genoemde percentage nauwkeurigheid is onze eigen inschatting op basis van die twee bronnen, geen officieel cijfer. Bij twijfel is het Antenneregister leidend.

Bron van deze aantallen: de OpenCelliD-export voor MCC 204 (Nederland) zoals hier ingelezen op 13 aug 26. OpenCelliD is crowd-sourced: dekking en actualiteit verschillen per gebied.

In het Antenneregister staan vast opgestelde antenne-installaties met een zendvermogen van meer dan 10 dBW ERP (10 watt Effective Radiated Power). Verder geldt:

• Een installatie met minder vermogen kan er ook in staan: dat gebeurt als hij deel uitmaakt van een netwerk waarvan meer dan de helft van de installaties bóven 10 dBW uitzendt.
• Antennes van radiozendamateurs staan in het register, maar zonder hoogte, frequentie, vermogen en straalrichting: die gegevens worden voor deze groep niet gepubliceerd.
• C2000-antennes (politie, brandweer, ambulance) staan er om veiligheidsredenen bewust niet in. Zie je zo'n mast wel staan maar niet op deze kaart: dat is de reden.

De wettelijke basis staat in artikel 3.23 van de Telecommunicatiewet; artikel 24 van het Frequentiebesluit 2013 bepaalt welke gegevens wél en niet in het register komen, met het oog op privacy, bedrijfsvertrouwelijkheid en staatsveiligheid is het register bewust niet compleet genoeg om een heel netwerk in kaart te brengen.

Bron: Antennebureau, locaties antennes in Nederland (kenmerken van geregistreerde installaties, uitzondering C2000, ontbrekende gegevens bij zendamateurs) en regels voor het plaatsen van antennes (registratieplicht radiozendamateurs).

Zie je een antenne die niet in het Antenneregister staat? Meld dit bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI):

Antennebureau - RDI meldpunten

De provider-verificatie op deze pagina gebruikt OpenCelliD, een open database die afhankelijk is van metingen door vrijwilligers. Hoe meer metingen, hoe nauwkeuriger de data. Je kunt eenvoudig bijdragen met de gratis Android-app Tower Collector.

Tower Collector

Tower Collector is een lichtgewicht Android-app die op de achtergrond de celtorens registreert waarmee je telefoon verbinding maakt. De app:

• Meet de Cell ID, MCC/MNC (provider), LAC/TAC (locatiegebied) en signaalsterkte van elke celtoren die je telefoon ziet.
• Slaat de GPS-locatie op samen met de celtoren-gegevens.
• Uploadt de data automatisch of handmatig naar OpenCelliD.
• Gebruikt minimaal batterij: de app werkt passief en hoeft niet actief bediend te worden.

Zo doe je mee

Help mee om de dekking op het eiland van Dordrecht naar 100% te krijgen! Elke extra meting telt.