Waterstanden

Dordrecht is de oudste stad van Holland en ligt op een eiland waar de Oude Maas, de Beneden Merwede en het Hollands Diep samenkomen. Dit unieke knooppunt van rivieren maakt de stad bijzonder kwetsbaar voor hoogwater. Bij elke vloed stijgt het water in de historische havens en bij storm kan het waterpeil gevaarlijk hoog oplopen.

De Sint-Elisabethsvloed (1421)

De meest ingrijpende watersnood in de geschiedenis van Dordrecht begon in de nacht van 18 op 19 november 1421. Dijkbreuken zetten de Grote Waard onder water, het poldergebied dat ruim een eeuw eerder was ingepolderd. Zo'n dertig dorpen werden onbewoonbaar en Dordrecht werd een eiland.

Het traditionele verhaal maakt er één rampnacht van, maar zo ging het niet. De Grote Waard liep geleidelijk onder, en het duurde decennia voordat het gebied met zijn kreken en riet de vorm van de huidige Biesbosch kreeg. Ook het dodental is in de loop der eeuwen opgeblazen: tijdgenoten spraken van ongeveer 2.000 slachtoffers, later werd daar 100.000 van gemaakt. Waarschijnlijk vielen er in de Grote Waard zelf nog geen tien doden.

Watersnoodramp 1953

In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 trof een verwoestende stormvloed Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant. De meetreeks van Rijkswaterstaat voor meetpunt Dordrecht laat zien hoe snel het ging: om 17.40 uur op 31 januari stond het water op 232 cm NAP, zes uur later op 270 cm, en op 1 februari om 05.40 uur op 370 cm NAP. Dat is de hoogste stand in de reeks. Grote delen van het eiland liepen onder. De ramp was de directe aanleiding voor de Deltawerken.

Bron: meetreeks Rijkswaterstaat voor meetpunt Dordrecht (Oude Maas / Beneden Merwede), 30 januari t/m 2 februari 1953, drie-uurlijkse waarden in cm t.o.v. NAP. Ter vergelijking: in Rotterdam werd die nacht 3,75 m NAP gemeten.

Waterpeil vandaag

Op een gewone dag schommelt het water tussen ongeveer 18 cm (gemiddeld laagwater) en 94 cm NAP (gemiddeld hoogwater), met twee hoog- en twee laagwatermomenten per etmaal. Vanaf een verwachte stand van 1,80 m NAP waarschuwt de gemeente de binnenstad; vanaf 2,10 m NAP zet zij kades af en deelt zij zandzakken uit. De laagste kade (Kraansteiger bij de Wijnhaven) ligt op 1,74 m NAP en komt dus al vóór die drempel in beeld.

De Oosterscheldekering is het grootste en meest complexe bouwwerk van de Deltawerken. De kering is 9 kilometer lang en overspant de monding van de Oosterschelde tussen Schouwen-Duiveland en Noord-Beveland. Het bouwwerk bestaat uit 65 betonnen pijlers met daartussen 62 stalen schuiven. Die schuiven zijn 42 meter breed en 6 tot 12 meter hoog, en wegen tussen de 260 en 480 ton per stuk.

Open en dicht

Anders dan oorspronkelijk gepland werd de kering niet als vaste dam gebouwd, maar als doorlaatbare stormvloedkering. Bij normaal weer blijven de schuiven open, zodat het getij de Oosterschelde in- en uitstroomt. Dit was cruciaal om het unieke zoutwatermilieu met zijn mosselbanken, zeehonden en vogels te behouden. Bij een verwachte waterstand van 3 meter boven NAP sluiten alle 62 schuiven; dat gebeurt vanuit het ir. J.W. Topshuis op Neeltje Jans en duurt ongeveer 75 minuten. Die tijd is nodig om de schuiven beheerst en gelijkmatig te laten zakken, anders worden de stroming en de golven in de Oosterschelde te sterk.

Feiten

De bouw begon in 1976 en duurde tien jaar; op 4 oktober 1986 werd de kering officieel geopend. Elke pijler is 30 tot 40 meter hoog en deed er bijna anderhalf jaar over om uit te harden. Gemiddeld gaat de kering één keer per jaar dicht vanwege hoogwater.

Bron: Rijkswaterstaat, Oosterscheldekering.

De Haringvlietdam sluit het Haringvliet af van de Noordzee en ligt tussen de eilanden Voorne-Putten en Goeree-Overflakkee. Het gat tussen beide eilanden was 4,5 kilometer breed; het sluizencomplex zelf is 1 kilometer lang. Daarin zitten 17 spuiopeningen van elk 56,5 meter breed, afgesloten door 34 schuiven, waarmee het overtollige rivierwater van Rijn en Maas naar zee wordt geloosd.

Spuibeheer & het Kierbesluit

Wanneer de sluizen open of dicht gaan, hangt af van hoeveel water er bij Lobith (Rijn) en Borgharen (Maas) het land binnenkomt. Staan de rivieren te hoog, dan voeren de sluizen het extra water af: tot wel 70% van al het toegestroomde Rijn- en Maaswater gaat hier naar zee, de overige 30% via de Nieuwe Waterweg. Sinds 2018 gaan de sluizen bij vloed op een kier en werken ze ook als stormvloedkering. Door die kier ontstaat weer een geleidelijke overgang van zoet naar zout water, wat trekvissen zoals zalm, zeeforel en steur nodig hebben om vanuit zee de rivieren op te zwemmen.

Feiten

De waterkering werd gebouwd tussen 1956 en 1970. Het dichten van het gat duurde veertien jaar: schepen moesten kunnen blijven passeren, dus kon de opening niet in één keer worden afgesloten. Uiteindelijk lieten gondels aan een kabelbaan 93.000 betonblokken in het water vallen. Samen voeren de sluizen jaarlijks 30 miljard m³ water af. In 2016 werd het complex aangewezen als rijksmonument.

Bron: Rijkswaterstaat, Haringvlietsluizen.

De Europoortkering bestaat uit twee keringen die samen de Nieuwe Waterweg en het Hartelkanaal afsluiten: de Maeslantkering en de Hartelkering. Samen met de dijkverbreding bij Rozenburg vormen zij het sluitstuk van de Deltawerken. De Maeslantkering is een voorliggende kering: hij vangt de eerste klappen op bij hoogwater vanuit zee en beschermt daarmee de twee miljoen inwoners van Zuid-Holland, Dordrecht inbegrepen.

Maeslantkering

De Maeslantkering bij Hoek van Holland is een van de grootste beweegbare constructies ter wereld: geen enkele waterkering heeft grotere beweegbare onderdelen. De kering bestaat uit twee sectordeuren van elk 210 meter breed, 22 meter hoog en 15 meter diep, die draaien om bolscharnieren met een doorsnede van 10 meter en een gewicht van 680 ton. De deuren liggen in dokken aan weerszijden van de Nieuwe Waterweg. Bij dreiging draaien ze dicht, lopen ze vol water en zakken ze binnen twee uur naar de bodem. De kering kan een vloedgolf van 5 meter boven NAP aan.

Sluiten gaat volledig automatisch zodra het waterpeil bij Rotterdam boven 3 m NAP komt; bij Dordrecht correspondeert dat met 2,9 m NAP. Er is dan altijd een team van Rijkswaterstaat aanwezig om mee te kijken en zo nodig in te grijpen. Naast zo'n stormsluiting is er elk jaar in september een functioneringssluiting en eens in de zeven jaar een verificatiesluiting. Op 21 december 2023 sloot de kering voor het eerst bij een werkelijke stand van 3 m boven NAP bij Rotterdam, gelijktijdig met alle andere stormvloedkeringen van Nederland.

Bron: Rijkswaterstaat, Maeslantkering.

Hartelkering

De Hartelkering in het Hartelkanaal bij Spijkenisse werkt samen met de Maeslantkering. Het is een eenvoudiger constructie met twee verticale hefdeuren. Wanneer de Maeslantkering sluit, sluit de Hartelkering mee om te voorkomen dat het water via het Hartelkanaal alsnog het achterland bereikt.

De Hollandsche IJsselkering bij Krimpen aan den IJssel was als eerste van de dertien Deltawerken klaar: Rijkswaterstaat begon een jaar na de Watersnoodramp met de bouw en in 1958 stond de kering er. Hoognodig, want de dijken in het gebied waren zwak; in 1953 brak de dijk bij Ouderkerk aan den IJssel al door. De kering beschermt het laagstgelegen deel van Nederland, dat tot 6,76 meter onder NAP ligt.

Werking

De kering laat bij dreigend hoogwater twee stalen schuiven van elk ruim 80 meter breed en 12 meter hoog in het water zakken, elk 480 ton zwaar, tussen vier betonnen torens van 45 meter hoog. Gesloten wordt er bij een waterstandsverwachting van 2,25 m NAP; de torens zijn dan rood verlicht zodat de omgeving ziet dat het hoogwater is. Meestal volstaat één schuif, alleen bij noodweer gaan ze allebei omlaag. De kering sluit gemiddeld drie à vier keer per jaar en is daarmee de meest gebruikte stormvloedkering van Nederland.

Bron: Rijkswaterstaat, Hollandsche IJsselkering.

Historische context

Tijdens de Watersnoodramp van 1953 brak de dijk bij Ouderkerk aan den IJssel door en dreigde de Groenendijk bij Nieuwerkerk aan den IJssel het ook te begeven. Daar werd het rivierschip De Twee Gebroeders op het laatste moment in het gat gevaren. Was die dijk bezweken, dan was het diepste deel van de Randstad volgelopen. Dat maakte de urgentie duidelijk en leidde direct tot de bouw van deze kering.

De kadehoogtes in de tabel geven een globale indicatie van het terrein en kunnen plaatselijk afwijken. Bij lange kades kan de hoogte oplopend of aflopend zijn. De marge toont het verschil tussen de kadehoogte en het huidige waterpeil.

Statusniveaus

De statuskolom beschrijft alleen de gemeten marge tussen het waterpeil en de kruin. Het is nadrukkelijk geen veiligheidsoordeel: of een situatie veilig is bepalen de gemeente en het waterschap, niet deze pagina.

• Droog: Waterpeil ruim onder de kruin
• Water hoog: Waterpeil boven 80% van de kruinhoogte
• Marge < 10 cm: Er zit nog geen 10 cm tussen water en kruin
• Onder water: Waterpeil boven de kruin

Mist u een locatie? Geef deze door via het contactformulier met een verifieerbare bron.

De gegevens op deze pagina worden elke 10 minuten automatisch opgehaald uit de volgende bronnen:

• Rijkswaterstaat Waterinfo: Live waterstand en grafiekdata (48 uur terug en 48 uur vooruit) voor meetpunt Dordrecht, Oude Maas / Beneden Merwede
• Waterberichtgeving RWS: Status van de stormvloedkeringen
• Gemeente Dordrecht: Kadehoogtes en hoogwaterinformatie

Getijdenvoorspellingen worden afgeleid uit de verwachte waterhoogte van Rijkswaterstaat: we sporen de hoog- en laagwaters op in die reeks. De verwachting reikt 48 uur vooruit, dus verder dan twee dagen kijken we niet. Winddata komt van het weerstation dat ook het weeroverzicht voedt.

De vaste cijfers in de toelichting hieronder komen niet uit die live-feeds, maar zijn los nageslagen:

• Getijkarakteristiek van Dordrecht (gemiddeld hoog- en laagwater, getijverschil, uitersten): berekend uit 368.209 tienminutenmetingen van meetpunt Dordrecht over augustus 2019 t/m augustus 2026, opgehaald via de waarnemingen-API van Rijkswaterstaat. Ook de stand van 1 februari 1953 komt uit die reeks.
• Drempels voor waarschuwing en zandzakken: gemeente Dordrecht.
• De vier stormvloedkeringen: de Deltawerken-pagina's van Rijkswaterstaat, per kering apart vermeld.
• Kengetallen van de Rijn bij Lobith: Deltares/Rijkswaterstaat, Kenmerkende Waarden Rijn-Maasmonding (2021).

Rijkswaterstaat levert voor dit meetpunt geen watertemperatuur meer; die waarde tonen we daarom alleen wanneer hij weer beschikbaar komt.

Meld u aan voor de Hoogwatermailservice van de gemeente Dordrecht om tijdig gewaarschuwd te worden bij verwacht hoogwater.