Maritiem Verkeer

Schepen varend

Wat wordt geteld: schepen met een snelheid over de grond boven 0,5 knoop, binnen het ontvangstbereik van de antenne.

Waarom snelheid en niet de status: elk schip zendt een navigatiestatus uit (“onderweg met motor”, “afgemeerd”). Die wordt met de hand ingesteld en na het afmeren vaak vergeten. In een steekproef van 223 schepen meldden er 111 dat ze onderweg waren terwijl er 71 daadwerkelijk voeren, de status overdreef de drukte met de helft. Daarom telt hier de gemeten snelheid.

De regel eronder: deze site meet elke vijf minuten hoeveel schepen er varen en onthoudt dat per uur van de week. Ligt het huidige aantal onder het 20e of boven het 80e percentiel van die eigen metingen, dan heet het rustiger of drukker dan normaal. Zolang er te weinig metingen voor dit tijdvak zijn, staat er wat er nog ontbreekt in plaats van een oordeel.

Passages per uur

Wat wordt geteld: het aantal verschillende schepen dat in het afgelopen uur in beweging was. Een schip dat het hele uur voor de kade ligt telt niet mee; een schip dat langsvaart telt één keer, hoe vaak het ook gezien wordt.

Hoe: elke vijf minuten worden de MMSI-nummers van de varende schepen in een emmer gezet; twaalf emmers samen vormen het uur. Waar “varend” een momentopname is, is dit de doorstroom, twee havensleepboten die de hele middag heen en weer varen houden het eerste getal hoog en dit getal laag.

Gevaarlijke lading

Wat wordt geteld: schepen waarvan het uitgezonden scheepstype aangeeft dat ze gebouwd zijn voor gevaarlijke stoffen: type C- en N-tankers, gastankers, chemische aken en duwcombinaties met een tankbak erin.

Let op: dit zegt iets over het schip, niet over de vracht van vandaag. Een type C-tanker die leeg terugvaart telt hier gewoon mee. Wat een schip werkelijk vervoert staat niet in AIS. Dat zie je aan de blauwe kegels aan boord.

Waarom het klopt met wat je ziet: voor zeeschepen zit de gevarenklasse in het tweede cijfer van de tweecijferige typecode. Op de Merwede vaart vrijwel alles met een viercijferige ERI-code voor de binnenvaart, en die werden hier eerder niet herkend, de teller stond daardoor vrijwel altijd op nul terwijl er tankers langsvoeren.

Schepen in beeld

Wat wordt geteld: alle schepen waarvan in de laatste tien minuten een bericht is opgevangen, met daarachter de afstand tot het verste schip en het tijdstip van de laatste verversing.

Waarom tien minuten: de ontvanger houdt een schip tot ongeveer een half uur in zijn geheugen, ook als het allang uit het bereik verdwenen is. Die schepen staan niet meer op de kaart, dus tellen ze hier ook niet mee, anders zou het getal boven de kaart hoger zijn dan het aantal schepen dat je erop ziet.

De verste afstand is de beste maat voor hoe de ontvangst er op dit moment voor staat: hij hangt af van het weer, van welke schepen er toevallig varen en van hun zendvermogen. Zie ook Bereik en ontvangst hieronder.

Schepen zenden continu hun positie, snelheid, koers en andere gegevens uit via VHF-radiofrequenties:

• 161.975 MHz (AIS 1, kanaal 87B)
• 162.025 MHz (AIS 2, kanaal 88B)

AIS maakt gebruik van SOTDMA (Self-Organized Time Division Multiple Access): elke frequentie wordt verdeeld in 2.250 tijdsloten per minuut, waardoor duizenden schepen tegelijk kunnen zenden zonder interferentie.

Deze signalen worden hier live opgevangen met een RTL-SDR dongle en gedecodeerd om de scheepvaart in de Drechtsteden weer te geven.

Zendintervallen

Hoe vaak een schip zendt hangt af van snelheid en koerswijziging:

Statische gegevens (naam, afmetingen, type) worden elke 6 minuten verzonden.

Binnenvaart-AIS is de meest voorkomende transponder in de Drechtsteden. Dit is in feite een Klasse A-transponder met extra velden specifiek voor de binnenvaart. Schepen langer dan 20 meter zijn verplicht een Binnenvaart-AIS transponder te voeren op Nederlandse binnenwateren.

Op deze pagina worden scheepstypen gegroepeerd op basis van hun AIS-typecode (een tweecijferig nummer):

Het tweede cijfer van de typecode geeft bij cargo (70+), tankers (80+) en passagiersschepen (60+) de gevarenklasse van de lading aan: x1 = categorie A (groot gevaar) tot x4 = categorie D (klein gevaar), x0 = geen specifieke gevarenklasse.

Het Maritime Mobile Service Identity (MMSI) is een uniek 9-cijferig nummer dat aan elk schip wordt toegekend. Bij scheepsstations geven de eerste 3 cijfers (MID, Maritime Identification Digits) het land van registratie aan:

Speciale MMSI-prefixen:

• 00xxx: Kuststations (bijv. 002440xxx = Nederlandse kuststations)
• 111xxx: SAR-vliegtuigen
• 970xxx: AIS-SART (noodtransponder)
• 972xxx: MOB (Man Overboord) apparaat

MMSI vs. IMO vs. ENI

De meeste binnenvaartschepen in de Drechtsteden hebben een MMSI én een ENI-nummer, maar meestal geen IMO-nummer.

Let op: Codes 11 en 12 (slepen/duwen) komen veel voor in de Drechtsteden door het intensieve duwbak- en sleepverkeer op de Oude Maas, Beneden Merwede en Noord.

Het ontvangstbereik hangt af van:

• Antennehoogte: hoe hoger de antenne van zender én ontvanger, hoe groter het bereik
• Zendvermogen: Klasse A / Binnenvaart (12,5 W), Klasse B+ (5 W), Klasse B (2 W)
• Obstakels: gebouwen, bruggen en bomen kunnen VHF-signalen blokkeren
• Atmosferische condities: inversie of ducting kan bereik tijdelijk vergroten of verkleinen

• Klik op een rij in de tabel om naar het schip te zoomen op de kaart
• Klik op de scheepsnaam voor meer details op VesselFinder
• Filter op scheepstype met de knoppen boven de tabel; het cijfer erachter is het aantal schepen van dat type
• Zoek op naam, MMSI of callsign
• Sorteer de tabel door op een kolomkop te klikken
• Kies je kaart met de knoppen boven de kaart. De waterkaart staat standaard aan; de vaarwegmarkering (boeien en tonnen van OpenSeaMap) zet je er zelf bij. Je keuze wordt in je browser onthouden en geldt ook bij een volgend bezoek.

Scheepsweergave op de kaart

Elk schip wordt als een gevulde vijfhoek weergegeven met een puntige boeg in de vaarrichting. De afmetingen zijn schaalgetrouw op basis van de door het schip gerapporteerde lengte en breedte.

De zwart-witte stip op het schip markeert de positie van de GPS-antenne. Dit is het exacte referentiepunt dat het schip via AIS doorgeeft. Bij de meeste vrachtschepen en tankers bevindt de antenne zich bij de brug (achterop het schip), maar bij sleepboten of kleinere vaartuigen kan deze meer naar voren zitten. De positie van de stip verschilt dus per schip en is gebaseerd op werkelijke AIS-data (to_bow, to_stern, to_port, to_starboard).

Actualiteit van schepen

Om de kaart accuraat te houden worden schepen automatisch verwijderd als ze te lang geen AIS-signaal meer uitzenden. De drempels verschillen voor varende en stilliggende schepen:

Een grijs schip is nog zichtbaar maar ontvangt geen recente updates meer. Zodra het schip weer zendt, wordt het automatisch geheractiveerd met de juiste kleur. Schepen die de verwijderdrempel overschrijden verdwijnen van zowel de kaart als de tabel.

Kolom afkortingen

Het Dordrecht/Drechtsteden-gebied ligt op het kruispunt van meerdere belangrijke vaarwegen:

• Oude Maas: drukke scheepvaartroute tussen Rotterdam en het Hollandsch Diep
• Noord: verbinding tussen Oude Maas en Beneden Merwede
• Beneden Merwede: belangrijke oost-west route richting Gorinchem
• Dordtsche Kil: verbinding met het Hollandsch Diep en Moerdijk

Het verkeer bestaat uit een mix van:

• Binnenvaart: vrachtschepen, duwbakken, tankers
• Zeeschepen: op weg van/naar Rotterdam of industriehavens bij Moerdijk
• Waterbus: openbaar vervoer (Aqualiner) als passagiersvaartuig
• Recreatievaart: met name in het zomerseizoen

VHF-verkeerspost Dordrecht opereert op kanaal 79.

Alle AIS-data op deze pagina wordt lokaal ontvangen in Dordrecht-Oost. Er wordt geen gebruik gemaakt van externe databronnen of API's, wat je hier ziet is wat onze eigen antenne op dat moment oppikt van de VHF-frequenties 161.975 en 162.025 MHz.

Hardware

Het hart van de ontvangstinstallatie is een Raspberry Pi 5 met daarop een Nooelec NESDR SMArt v5 SDR-dongle (Software Defined Radio). De SDR-dongle is een compact USB-apparaatje dat de ruwe radiosignalen digitaliseert zodat ze door software gedecodeerd kunnen worden.

De antenne is een scanner-antenne (geen dedicated AIS/marine-antenne) die buiten gemonteerd is op circa 12 meter hoogte. Het bereik is redelijk voor een hobbymatige opstelling, schepen in de directe omgeving worden goed ontvangen, maar het is geen professioneel walstation. Bebouwing en de relatief lage antennepositie beperken het bereik, zeker bij zwakkere Klasse B-transponders.

Software

De decodering wordt gedaan door AIS-catcher, een open-source AIS-decoder. De software decodeert de ruwe radiosignalen realtime naar AIS-berichten en biedt een ingebouwde webinterface voor monitoring. De gedecodeerde data wordt doorgestuurd naar deze website waar het op de kaart en in de tabel wordt weergegeven.

Hoe ziet een AIS-bericht eruit?

De ruwe data die de SDR-dongle ontvangt wordt gedecodeerd tot AIVDM-berichten volgens het NMEA 0183 protocol. Elk bericht is één regel tekst met daarin de gecodeerde positie, snelheid, koers en scheepsgegevens. Hieronder een voorbeeld van berichten zoals ze binnenkomen:

!AIVDM,1,1,,A,13`j8H@000PE`F8MaKsf40?***I7,0*5C
!AIVDM,1,1,,A,402E:qQv`UWGbPE?2hMa***028I1,0*43
!AIVDM,1,1,,B,13aObR5001PFCo4M`***bHSB0HHj,0*5B
!AIVDM,1,1,,A,33aEOOmP00PFEE***EQh0?wD2Ja@,0*2E
!AIVDM,1,1,,A,13aDp@PP1@P***VMaR43nwwB2D3w,0*30

Het eerste cijfer na !AIVDM geeft het berichttype aan: type 1–3 zijn positierapporten (meest voorkomend), type 5 bevat statische scheepsgegevens (naam, afmetingen, bestemming), en type 18/24 zijn Klasse B-meldingen. De payload (het lange stuk gecodeerde tekens) bevat de eigenlijke data in een 6-bit ASCII-codering die door de software wordt omgezet naar leesbare informatie.