Zes keer teletekst, zes keer een eigen karakter

In de jaren tachtig en negentig was teletekst niet meer weg te denken uit de woonkamer. Even de afstandsbediening pakken, 101 intypen en dan geduldig wachten tot de pagina regel voor regel binnenrolde.

De blokjesletters op een zwarte achtergrond, het nieuws, het weer, de tv-gids. Voorwaarde was wel dat je toestel een teletekst-decoder én een afstandsbediening had. Voor wie dat allemaal had, was het jarenlang de snelste manier om iets op te zoeken, tot het internet die rol overnam.

Het nieuws op 101 was het startpunt, maar teletekst was voor van alles dé plek.

Het weerbericht, de tv-gids om te zien wat er die avond kwam, de beurskoersen, files op de snelweg, vertrektijden van de trein. Vooral op zaterdagavond was het druk: half voetballend Nederland zat met de afstandsbediening in de hand de uitslagen te verversen, doelpunt voor doelpunt, vaak sneller dan de tv ze kon melden.

Pagina 888, de ondertiteling voor doven en slechthorenden, was voor veel kijkers onmisbaar. Loterijuitslagen, reisinformatie, de vakantiedrukte op de weg: als het kort en feitelijk was, stond het op teletekst.

De terminal begint bij NOS Teletekst, en dat is niet toevallig. Sinds 1 april 1980 is het in Nederland een instituut: pagina 101 met de koppen, het weer, de uitslagen. Nog altijd een van de best bezochte teletekstdiensten ter wereld, en voor de meeste Nederlanders simpelweg de teletekst.

Wie op de knop SVT klikt, belandt in Zweden. De Zweden zijn misschien wel het meest verknocht aan hun Text-TV: waar teletekst elders langzaam wegzakte, wordt het daar nog massaal gebruikt. Herkenbaar opgebouwd, maar met net andere kleuren en indeling — en uiteraard in het Zweeds.

Ceefax is de nostalgie in het kwadraat. Het origineel van de BBC was in 1974 de allereerste teletekstdienst ter wereld en werd in 2012 uitgezet toen Groot-Brittannië definitief op digitale tv overging. Wat je hier ziet is een liefdevolle heropbouw (NMS Ceefax, gemaakt door Nathan Dane) die de klassieke Britse look levend houdt — dezelfde typografie, dezelfde sfeer.

Dan de twee Duitsers. ARD Text hoort bij Das Erste en is nuchter en degelijk, precies wat je van de Duitse publieke omroep verwacht. ZDFtext is die van "het tweede net", compleet met het bekende ZDF-oog in blokgrafiek bovenaan de indexpagina. Beide draaien nog gewoon; teletekst is in Duitsland nooit echt weggeweest.

Het buitenbeentje is Spark, en dat is precies de charme. Geen omroep, maar een community-project uit de Britse retro-scene (rond TVARK), gemaakt door hobbyisten die teletekst met een Raspberry Pi weer tot leven wekken. Je vindt er eigen rubrieken, quizjes en teletekst-kunst — het soort experimenteerpagina's die de grote zenders nooit zouden maken. Als je wilt weten wat er allemaal kan met veertig tekens breed, is dit de plek.

Zo staan nu op deze site zes werelden onder één set knoppen: van het vertrouwde Nederlandse nieuws tot Zweedse degelijkheid, Britse nostalgie, Duitse degelijkheid en pure hobby. Alles genormaliseerd naar hetzelfde beeld, zodat je zonder na te denken van land naar land springt.

De teletekst-inhoud is eigendom van de betreffende omroepen en aanbieders; TechSpeeltuin toont het alleen, met bronvermelding onderaan de pagina. Verder is het vooral een uitnodiging om weer eens doelloos rond te bladeren. Begin bij 100 en zie maar waar je uitkomt.